Sander Oosterom
“Genius is a form of the life force that is deeply versed in illness,
that both draws creatively from it and creates through it.”
- Thomas Mann -
Symfonie van verval:
De faustische erfenis van de moderne kunst
Thomas Manns Doctor Faustus, geschreven tijdens zijn ballingschap in de Verenigde Staten, behoort tot de absolute hoogtepunten van de twintigste-eeuwse literatuur. In deze roman onderzoekt Mann de tragische vervlechting van kunst, genialiteit, morele verantwoordelijkheid. Vertrekkend vanuit Adorno’s beroemde uitspraak dat het “barbaars is om na Auschwitz nog poëzie te schrijven,” zullen we onderzoeken hoe Mann dit uitgangspunt literair en filosofisch belicht. Tegen de achtergrond van het instortende Duitsland laat hij zien hoe de geest van het humanisme — ooit bron van trots, schoonheid en beschaving — kon omslaan in moreel verval.
​​Centraal staat het leven van de fictieve componist Adrian Leverkühn, wiens artistieke grootheid onlosmakelijk verbonden raakt met een faustisch pact dat zijn ondergang bezegelt. In deze figuur verbeeldt Mann de verleiding van de moderne kunstenaar: het streven naar absolute originaliteit en schoonheid ten koste van menselijkheid. Leverkühns lot weerspiegelt op indringende wijze de verstrikking van het Duitse rijk in het nazisme, waarin de hoogste culturele idealen hun demonische keerzijde openbaren.
​
De roman staat in directe dialoog met de Duitse filosofie van de kunst — van Goethe en Schiller tot Hegel, Nietzsche en Adorno. Tegelijkertijd biedt Mann een diepe reflectie op de Duitse kunst- en muziekgeschiedenis. Figuren zoals Dürer, Beethoven en Schoenberg symboliseren voor hem niet alleen het hoogtepunt, maar ook de problematiek van de Duitse kunst: groots, briljant, maar kwetsbaar voor morele en politieke ontwrichting. Faustus is niet enkel een moderne herneming van Goethes mythe, maar een ontluistering ervan: de zoektocht naar kennis en schepping, die bij Goethe nog tot verlossing leidde, wordt hier een afdaling in morele en geestelijke duisternis.
​
In deze cursus lezen we Doctor Faustus gezamenlijk, aangevuld met achtergrondteksten uit de Duitse filosofie van de kunst, in een vorm die voor iedereen toegankelijk is. Centraal staat hoe Mann niet alleen inzicht biedt in de ontwikkeling van de moderne kunst, maar ook in haar voltooiing — en in het fundamenteel andere karakter van de hedendaagse kunst die daarop volgde.